Afternoon tea nedir, nasıl içilir? İkindi çayının adabı
Üç katlı tabakta önce sandviç, sonra scone, en son pasta yenir. Afternoon tea'nin doğuşu, sırası, scone'un krem ve reçel tartışması ve sofradaki incelikler.

Kısaca
Afternoon tea, öğleden sonra dört ile beş arası içilen, yanında küçük sandviçler, scone ve pastalar sunulan İngiliz çay saatidir. Üç katlı tabakta aşağıdan yukarıya yenir: önce sandviçler, sonra scone, en son tatlılar. Scone bıçakla kesilmez, elle ikiye ayrılır; krem ve reçel her lokmaya ayrı sürülür.
Afternoon tea, İngiltere’nin dünyaya en çok yayılan sofra ritüellerinden biridir. Öğleden sonra dört ile beş arasında içilen çayın yanında küçük sandviçler, scone ve pastalar gelir; hepsi genellikle üç katlı bir tabakta sunulur. Bir otelin salonunda ya da bir evde, bu çay saatinin kendine özgü bir sırası ve birkaç küçük inceliği vardır. Bunları bilmek, ritüeli rahatça yaşamanın en kolay yoludur.
Bir düşesin açlığı
Afternoon tea’nin doğuşu genellikle Bedford Düşesi Anna Russell’a bağlanır. 1840’larda İngiliz aristokrasisinde akşam yemeği giderek daha geç saatlere kaymıştı; öğle yemeğiyle akşam yemeği arasındaki uzun boşluk, öğleden sonra belirgin bir açlık bırakıyordu. Düşesin bu saatte odasına çay ve hafif yiyecekler istediği, kısa sürede arkadaşlarını da davet etmeye başladığı anlatılır. Alışkanlık sosyal bir kuruma dönüştü ve Viktorya döneminde salonların vazgeçilmez buluşma biçimi oldu.
Aynı dönemde “high tea” adıyla başka bir gelenek de vardı. Bu, işçi ailelerinin iş dönüşü yüksek yemek masasında yediği, et, ekmek ve sıcak yemek içeren doyurucu bir akşam öğünüydü. Adındaki “high”, masanın yüksekliğinden gelir. Bugün bazı oteller zarif çay saatlerine high tea dese de, gelenekte seçkin olan alçak salon masalarında içilen afternoon tea’dir.
Üç katlı tabak: aşağıdan yukarıya
Afternoon tea’nin simgesi, üç katlı servis tabağıdır. Kural basittir: aşağıdan yukarıya yenir, tuzludan tatlıya ilerlenir.
- Alt kat: sandviçler. Kabuğu alınmış, parmak büyüklüğünde ince sandviçler. Klasikleri salatalıklı, yumurtalı tereyağı ve füme somonludur. Tek ya da iki lokmada yenecek boyuttadırlar.
- Orta kat: scone. Hafif, kabarık, bazen kuru üzümlü küçük çörekler. Yanında clotted cream denen koyu kaymak ve reçel gelir.
- Üst kat: tatlılar. Küçük tartlar, ekler, kekler ve mevsim meyveli pastalar.
Bir kata geçtikten sonra öncekine dönmek kesin bir yasak değildir, ama ritüelin ruhu ilerlemektir. Servis eden kişi tabakları tazelerse, aynı sırayla devam edilir.
Scone nasıl yenir?
Scone, çay saatinin en çok tartışılan konusudur. Bıçakla ortadan kesilmez; elle, yatay olarak ikiye ayrılır. Ardından her lokmaya ayrı ayrı krem ve reçel sürülür; bütün yarıyı bir anda doldurup sandviç gibi kapatmak geleneğe uymaz. Krem ve reçel tabağınıza bir kaşıkla alınır, kavanozdan doğrudan scone’a sürülmez.
Krem mi önce, reçel mi? Bu soru İngiltere’nin güneybatısındaki iki bölgeyi yüzyıllardır ayırır. Devon usulünde önce krem, üstüne reçel; Cornwall usulünde önce reçel, üstüne krem sürülür. Hangisini seçtiğiniz, masada kimin hangi tarafı tuttuğuna dair hoş bir sohbet açabilir, ama ikisi de yanlış değildir.
Çayın kendisi
Afternoon tea’de çay genellikle bir demlikte, yanında sıcak su ile gelir. Klasik seçimler Darjeeling, Assam ya da Earl Grey gibi siyah çaylardır. Süt, limon ve şeker ayrı sunulur; süt ve limon birlikte kullanılmaz, çünkü limon sütü keser.
Sütün fincana çaydan önce mi sonra mı konacağı da eski bir tartışmadır. Bugün en yaygın uygulama, çayı önce koyup rengine göre süt eklemektir; böylece çayın koyuluğunu ayarlamak kolaylaşır. Şekeri karıştırırken kaşık fincanın kenarına vurulmaz; ileri geri, sessizce hareket ettirilir ve sonra fincanın içinde bırakılmaz, tabağın üzerine konur.
Fincan ve sofra incelikleri
Fincan kulpundan, işaret parmağı ve başparmakla tutulur; parmakları kulbun içinden geçirmek gerekmez. Serçe parmağı havaya kaldırmak yaygın bir inanışın aksine zarafet değil, özenti sayılır. Alçak bir salon masasında oturuyorsanız, fincanı tabağıyla birlikte sol elinizle göğüs hizasına kaldırabilirsiniz; yüksek bir masada tabak masada kalır.
Peçete dizlere serilir, kısa bir süre masadan kalkarken sandalyenin üzerine bırakılır. Sandviçler ve scone elle yenir; çatal ve bıçak yalnızca kremalı ya da yumuşak pastalar için kullanılır. Ağız doluyken çay içilmez; önce lokma bitirilir, sonra fincan alınır.
Bugün nerede, nasıl?
Afternoon tea bugün Londra’nın tarihî otellerinden İstanbul’un büyük otellerine kadar pek çok yerde sunulur ve çoğu zaman önceden rezervasyon ister. Kıyafet kuralı yere göre değişir; büyük otellerin bir kısmı spor giyimi kabul etmez, bu yüzden rezervasyon sırasında sormak iyi olur. Evde kurmak için üç katlı bir tabak şart değildir; sırayı korumak yeterlidir: önce küçük sandviçler, sonra scone, en son tatlılar ve bütün bunların arasında acele etmeden içilen iyi bir çay.
Ritüelin özü, aslında yemekten çok zamandır. Bir buçuk, iki saat süren bu çay saati, öğleden sonranın ortasında durup sohbet etmenin bahanesidir. İngiliz sofrasının ölçülü inceliklerini üç geleneği karşılaştırdığımız dosyada daha geniş bir çerçevede bulabilirsiniz; çayın kendisine dair ayrıntılar için ilk ve ikinci hasat yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Afternoon tea ile high tea aynı şey mi?
Hayır. Afternoon tea, öğleden sonra alçak salon masalarında içilen hafif bir çay saatidir. High tea ise tarihte işçi ailelerinin iş dönüşü, yüksek yemek masasında yediği, et ve sıcak yemek içeren doyurucu akşam öğünüdür. Bugün bazı oteller iki adı karıştırsa da gelenekte farklıdırlar.
Scone'a önce krem mi, reçel mi sürülür?
İki bölgenin tartışmasıdır. Devon usulünde önce kaymak benzeri clotted cream, üstüne reçel; Cornwall usulünde önce reçel, üstüne krem sürülür. İkisi de doğru kabul edilir; masada hangisini yaptığınız bir tercih meselesidir.
Çay içerken serçe parmak kaldırılır mı?
Hayır. İngiliz görgü rehberleri serçe parmağı havaya kaldırmayı zarafet değil, özenti sayar. Fincan kulpundan, işaret parmağı ve başparmakla tutulur; tabağı kaldırmanız gerekirse sol elinizle göğüs hizasında tutarsınız.
Kaynaklar
Bu yazı editoryal ilkelerimize göre hazırlandı. Bir hata görürseniz bize yazın.